Medycyna

JAKI JEST SKŁAD KRWI?

29 września 2020
Skład krwi

Krew jest tkanką pozostającą w ciągłym ruchu. Nieustannie pompowana przez serce dociera do każdej komórki naszego ciała. Dzięki swojej skomplikowanej budowie pełni szereg funkcji – dostarcza tlen i składniki odżywcze, usuwa toksyny, broni organizm przed drobnoustrojami. Ta mnogość zadań wymusza skomplikowaną budowę. Jaki jest więc skład krwi?

 

Krew

W naczyniach krwionośnych dorosłego człowieka płynie około 70-80 ml krwi na kilogram masy ciała, co oznacza łącznie jakieś 5-6 litrów. Nie cała krew znajduje się w obiegu – organizm jest na tyle sprytny, że część magazynuje, np. w śledzionie i wątrobie. Rezerwy te uwalniane są w sytuacjach stresowych.

Aby usystematyzować wiedzę oraz ułatwić zrozumienie i diagnostykę niektórych patologii, skład krwi dość sztucznie podzielono na dwie główne grupy – elementy morfotyczne (czyli komórki, stanowiące około 45% objętości krwi) oraz osocze wraz z rozpuszczonymi w nim związkami (około 55% objętości). W rzeczywistości elementy osocza i składniki morfotyczne ściśle ze sobą współpracują i czynnościowo stanowią jedną całość.

 

Osocze

Osocze to płynna frakcja krwi. W 90% składa się ono z wody. Pozostałe 10% to rozpuszczone składniki organiczne i nieorganiczne, które, mimo stosunkowo prostej budowy, pełnią szalenie ważną rolę w funkcjonowaniu organizmu. Najważniejsze z nich to:

  • Jony pierwiastków i prostych związków nieorganicznych, takich jak sód, potas, wapń wodorowęglany czy fosforany. Ich odpowiednie stężenie w osoczu jest niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania serca, naczyń krwionośnych, mięśni, układu nerwowego i praktycznie każdej innej tkanki. Jony są także odpowiedzialne za utrzymanie odpowiedniego pH krwi – nadmierne odchylenia w kierunku kwasowości lub zasadowości powodują uszkodzenie funkcji metabolicznych komórek, a w konsekwencji nawet śmierć organizmu.
  • Proste związki organiczne, takie jak aminokwasy, kwasy tłuszczowe, węglowodany, witaminy, cholesterole, hormony oraz produkty przemiany materii. Niektóre z nich są tylko transportowane przez krew z miejsca na miejsce, inne pełnią ważną rolę już w naczyniach krwionośnych.
  • Białka, które są najbardziej wszechstronnymi cząsteczkami organizmu. Uczestniczą w dosłownie każdej funkcji jaką możemy sobie wymyślić. Te rozpuszczone w osoczu odpowiadają m.in. za hamowanie krwawienia, utrzymywanie wody wewnątrz naczyń krwionośnych, odporność i wiele, wiele innych. Najczęściej występują w formie unieczynnionej i dopiero po wystąpieniu konkretnych warunków ulegają aktywacji – tak na przykład dzieje się z czynnikami krzepnięcia. Co więcej, czasami we krwi pojawiają się proteiny, które nie powinny się tam znaleźć! Szeroko wykorzystujemy to w diagnostyce chorób (np. zawałów serca)

 

Elementy morfotyczne

Komórki, czyli elementy morfotyczne krwi, są nieco mniej zróżnicowane niż składniki osocza. Z grubsza możemy je podzielić na trzy grupy – erytrocyty, leukocyty oraz trombocyty. O budowie i funkcji każdej z nich można napisać całkiem sporych rozmiarów książki, ale postaram się wam streścić najważniejsze informacje.

  • Erytrocyty to inaczej krwinki czerwone. Ich funkcją jest rozprowadzenie tlenu z płuc do każdej komórki organizmu. Jest to możliwe dzięki specjalnemu białku – hemoglobinie, która zresztą nadaje erytrocytom ich czerwoną barwę. Mimo błędów powielanych w wielu źródłach, erytrocyty przenoszą jedynie bardzo niewielką ilość dwutlenku węgla – większość jest transportowana w osoczu w postaci jonu wodorowęglanowego. Krwinki czerwone nie mają jądra komórkowego, dlatego żyją stosunkowo krótko (około 120 dni) i nie są w stanie naprawiać nabytych uszkodzeń (stąd niebezpieczeństwo przy zatruciach tlenkiem węgla, który nieodwracalnie wiąże się z hemoglobiną – raz zablokowana proteina nie zostanie na nowo zsyntetyzowana przez erytrocyt, więc komórka staje się bezużyteczna). Brak możliwości podziałów i naprawy ewentualnych uszkodzeń oraz krótki okres życia oznaczają, że szpik kostny musi bezustannie produkować nowe krwinki.

A propos młodych erytrocytów. Retikulocyty (bo taką mają nazwę) naturalnie występują we krwi każdego człowieka. Dzięki ich nieco innej budowie, nowoczesne analizatory potrafią trafnie określić ilość retikulocytów, ułatwiając diagnostykę krwawień, anemii i niektórych chorób nowotworowych.

  • Leukocyty, zwane także krwinkami białymi, których funkcją jest obrona organizmu przed zagrożeniami. Leukocyty to bardzo różnorodna grupa, do której należą limfocyty T i B, neutrofile, bazofile, eozynofile oraz monocyty. Komórki te różnią się nie tylko nazwami – każda z nich ma nieco inną strategię walki z niepożądanymi elementami. Niektóre wydzielają toksyczne związki, inne wytwarzają przeciwciała a jeszcze inne pożerają (fagocytują) wroga. Co ciekawe, leukocyty walczą nie tylko z zagrożeniami z zewnątrz. Przykładowo, sprawnie działające limfocyty T są ważną linią ochrony przed nowotworami.

Wydaje się, że im sprawniejszy układ immunologiczny, tym lepiej. Niestety tak nie jest. Istnieje ogromna grupa chorób z autoagresji, gdzie leukocyty atakują prawidłowe komórki organizmu, powodując bardzo nieprzyjemne i będąc okrutnie trudnymi do leczenia. Najczęstszymi chorobami wiążącymi się  z nadreaktywnością układu immunologicznego są jednak alergie (w tym przypadku organizm błędnie uznaje za niebezpieczeństwo czynnik, który nie powoduje zagrożenia).

  • Trombocyty, potocznie nazywane płytkami krwi. Nie są one kompletnymi komórkami a jedynie fragmentami większych komórek macierzystych – megakariocytów. Głównym polem odpowiedzialności płytek jest krzepnięcie krwi, ale pełnią one jeszcze kilka innych funkcji. Co ciekawe, trombocyty są ważnym czynnikiem powodującym powstawanie zmian miażdżycowych w naczyniach, dlatego chorzy o wysokim ryzyku zawału serca przewlekle biorą leki trwale hamujące działanie płytek.

 

Podsumowanie

Krew, choć całkiem niepozorna, jest jedną z najważniejszych tkanek naszego organizmu. Dzięki swojej różnorodnej i skomplikowanej budowie, pełni wiele różnych zadań – od najprostszych, takich jak transportowanie różnych substancji, do prawdziwie skomplikowanych jak obrona przed drobnoustrojami. Te wszystkie cechy oraz duża łatwość pobierania materiału do badań, spowodowały, że krew jest bardzo ważna w diagnostyce. Zwykła morfologia krwi potrafi dostarczyć ogromnej ilości wiedzy o stanie organizmu. Jak interpretować wyniki badań? O tym w następnym artykule.

A dopóki na niego czekasz, zajrzyj jeszcze do mojego poprzedniego tekstu o krwi oraz do innych artykułów o medycynie.

 

Jeśli chcesz wiedzieć jeszcze więcej o medycynie, dołącz do mnie na facebooku 

Może ci się spodobać

Brak komentarzy

Zostaw komentarz